Nhân giống cây lâm nghiệp bằng công nghệ nuôi cấy mô – Bước tiến chiến lược cho ngành trồng rừng hiện đại
Trong những năm gần đây, công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật đã trở thành một trong những giải pháp đột phá giúp ngành lâm nghiệp chủ động về nguồn giống chất lượng cao. Nếu như các phương pháp truyền thống như gieo hạt, giâm hom còn tồn tại nhiều hạn chế — cây con không đồng đều, tỷ lệ sống thấp, khó giữ được đặc tính tốt của cây mẹ — thì nuôi cấy mô gần như khắc phục hoàn toàn các điểm yếu này.
Công nghệ này cho phép tạo ra cây giống có độ đồng đều cao, sạch bệnh, giữ nguyên đặc tính sinh học của cây mẹ và nhân nhanh với số lượng lớn. Đây chính là nền tảng để nhiều đơn…
1 View
Môi Trường Nuôi Cấy Mô Cây Dứa (Cây Thơm) – Quy Trình, Công Thức Và Kết Quả Thực Nghiệm Chi Tiết
Cây dứa, hay còn gọi là cây thơm, là một trong những loại cây ăn quả nhiệt đới quan trọng tại Việt Nam, có giá trị kinh tế cao và khả năng thích nghi rộng. Dứa được trồng phổ biến từ các tỉnh trung du miền núi phía Bắc như Phú Thọ cho đến khu vực đồng bằng và duyên hải miền Trung, Tây Nam Bộ như Kiên Giang. Với đặc điểm sinh trưởng khỏe, nhu cầu thị trường ổn định và tiềm năng chế biến đa dạng, việc nghiên cứu và ứng dụng nuôi cấy mô cây dứa có ý nghĩa lớn trong sản xuất giống sạch bệnh, đồng đều và quy mô lớn.
Bài viết này tập trung trình bày chi tiết môi trường nuôi cấy mô thích hợp cho hai giống dứa phổ biến là dứa Thơm Son (Ananas bracteatus) và dứa Long Phụng (Ananas comosus), từ khâu chuẩn bị vật liệu, quy trình khử trùng, công thức môi trường nuôi cấy cho đến kết quả tạo chồi, ra rễ và khả năng thích nghi ngoài vườn ươm.
Hình ảnh dưới đây minh họa việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và giá trị sản phẩm:
https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp
Đặc điểm hình thái và sinh học của cây dứa
Cây dứa là cây thân thảo lâu năm, lá mọc thành cụm hình hoa thị sát mặt đất. Lá dứa dài, hẹp, có dạng mũi mác, mép lá thường có răng cưa hoặc gai cứng, đặc biệt rõ ở giống dứa dại hoặc dứa cảnh như Thơm Son. Hoa dứa mọc từ trung tâm cụm lá, tạo thành cụm hoa đặc trưng, sau đó phát triển thành quả hợp. Những đặc điểm này khiến cây dứa rất phù hợp cho việc khai thác chồi nách làm vật liệu nuôi cấy mô.
Vật liệu nuôi cấy mô cây dứa
Vật liệu sử dụng trong thí nghiệm là chồi nách của cây dứa Thơm Son (Ananas bracteatus) và cây dứa Long Phụng (Ananas comosus). Các chồi này được lấy từ cây mẹ khỏe mạnh, sinh trưởng tốt, không mang mầm bệnh và được trồng trong điều kiện tự nhiên ổn định. Việc lựa chọn đúng vật liệu ban đầu đóng vai trò quyết định đến tỷ lệ sạch mẫu, khả năng tái sinh và chất lượng cây con in vitro sau này.
Quy trình khử trùng mẫu nuôi cấy
Do môi trường nuôi cấy mô là môi trường giàu dinh dưỡng, rất dễ bị nhiễm vi sinh vật, nên công đoạn khử trùng mẫu được tiến hành nghiêm ngặt và theo nhiều bước liên tiếp.
Chồi nách sau khi tách khỏi cây mẹ được loại bỏ bớt các lá bên ngoài để giảm diện tích mang mầm bệnh. Mẫu được cho vào bình erlen và lắc đều với dung dịch xà phòng trong khoảng 10 phút nhằm loại bỏ bụi bẩn và vi sinh vật bám ngoài bề mặt. Sau đó, mẫu được rửa sạch nhiều lần bằng nước cất.
Tiếp theo, mẫu được đưa vào tủ cấy vô trùng và xử lý bằng cồn 70 độ trong 1 phút, rồi rửa lại bằng nước cất vô trùng. Sau bước này, mẫu được khử trùng bằng dung dịch Javel pha với nước theo tỷ lệ 1:1, có bổ sung Tween 20 để tăng hiệu quả thấm ướt và tiêu diệt vi sinh vật. Mẫu được lắc đều trong 30 phút, sau đó rửa lại 5–6 lần bằng nước cất vô trùng.
Để nâng cao độ sạch, mẫu tiếp tục được chẻ nhỏ thành 4–6 phần và khử trùng lần hai bằng dung dịch Javel pha loãng hơn theo tỷ lệ 1:6 (Javel:nước cất vô trùng) trong 15 phút. Sau khi rửa sạch 4–6 lần, các phần mô bị tổn thương được loại bỏ, phần mô khỏe mạnh được đưa vào môi trường nuôi cấy.
Môi trường nuôi cấy cơ bản và điều kiện nuôi
Môi trường nền sử dụng cho cả hai giống dứa là môi trường MS (Murashige and Skoog), một trong những môi trường phổ biến và hiệu quả nhất trong nuôi cấy mô thực vật. Môi trường được bổ sung 20 g/L đường sucrose làm nguồn carbon và 8–9 g/L agar để tạo môi trường đặc. Các bình nuôi cấy được đặt trong điều kiện ánh sáng, nhiệt độ ổn định và hoàn toàn vô trùng.
Trong thực tiễn sản xuất giống và nghiên cứu công nghệ sinh học cây trồng, các đơn vị chuyên sâu như https://vigen.vn/ đã và đang ứng dụng những công thức môi trường tương tự để phát triển giống cây ăn quả và cây công nghiệp có giá trị cao, trong đó nuôi cấy mô đóng vai trò nền tảng.
Môi trường tối ưu cho cây dứa Thơm Son
Đối với giống dứa Thơm Son, kết quả thí nghiệm cho thấy môi trường thích hợp nhất để nhân chồi là môi trường MS có bổ sung 0,1 mg/L NAA và 2 mg/L BA. Sự kết hợp này giúp kích thích mạnh quá trình phân hóa chồi, tạo ra số lượng chồi cao và hình thái chồi khỏe.
Giai đoạn tạo rễ được tiến hành trên môi trường MS có bổ sung 1,0 mg/L NAA. Cây con sau khi ra rễ có hệ rễ phát triển tốt, trung bình từ 5 rễ trở lên, rễ dài khoảng 0,5 cm, cây cao từ 3–4 cm. Những cây đạt tiêu chuẩn này được chuyển ra vườn ươm để thích nghi với điều kiện tự nhiên.
Sau 4 tuần trồng ngoài vườn ươm, tỷ lệ sống của cây dứa Thơm Son đạt khoảng 90%. Cây sinh trưởng bình thường, lá phát triển tốt, không ghi nhận hiện tượng biến dị hình thái. Do thời gian thí nghiệm có hạn, các yếu tố môi trường như ánh sáng, độ ẩm, dinh dưỡng và lượng nước tưới chưa được khảo sát chi tiết, nhưng kết quả ban đầu cho thấy tiềm năng ứng dụng rất cao.
Môi trường tối ưu cho cây dứa Long Phụng
Đối với giống dứa Long Phụng, môi trường nhân chồi tối ưu là môi trường MS có bổ sung 0,1 mg/L NAA và 0,5 mg/L BA. So với Thơm Son, giống Long Phụng cần nồng độ BA thấp hơn để tạo chồi ổn định và hạn chế hiện tượng chồi dị dạng.
Giai đoạn tạo rễ được thực hiện trên môi trường MS có bổ sung 2,0 mg/L NAA. Cây con in vitro đạt tiêu chuẩn đưa ra vườn ươm khi có từ 5 rễ trở lên, rễ khỏe, chiều cao cây từ 3–4 cm. Sau 4 tuần trồng ngoài vườn, tỷ lệ sống đạt khoảng 82%. Cây phát triển bình thường, hình dạng lá và thân ổn định, không xuất hiện biến dị.
Kết quả này cho thấy, mặc dù tỷ lệ sống của dứa Long Phụng thấp hơn so với Thơm Son, nhưng vẫn đạt mức cao và hoàn toàn phù hợp cho sản xuất giống quy mô lớn khi được kết hợp với các biện pháp chăm sóc và dinh dưỡng hợp lý ngoài vườn.
Ý nghĩa thực tiễn và liên hệ sản xuất
Việc xác định chính xác môi trường nuôi cấy mô phù hợp cho từng giống dứa giúp nâng cao hiệu quả nhân giống, giảm chi phí và rút ngắn thời gian sản xuất cây giống. Khi cây con nuôi cấy mô được đưa ra trồng đại trà, việc kết hợp chế độ chăm sóc và dinh dưỡng phù hợp là yếu tố then chốt để khai thác tối đa tiềm năng giống, trong đó có các giải pháp về phân bón và quản lý sinh trưởng như được chia sẻ tại https://vigen.vn/phan-bon-cho-dua-sap-khoe-trai-day-com/.
Tổng thể, kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp nuôi cấy mô là hướng đi hiệu quả và bền vững trong sản xuất giống cây dứa, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị kinh tế của cây trồng này trong điều kiện nông nghiệp hiện đại.